Veraset İlamı (Mirasçılık Belgesi) Nasıl Alınır?

Bir yakınınız vefat ettikten sonra yapacağınız hemen her işlemin önünde tek bir belge durur: mirasçılık belgesi. Halk arasında “veraset ilamı” denen bu belge olmadan tapuda işlem yapamaz, bankadan para çekemez, aracı üzerinize alamaz, hatta ölenin mal varlığını e-Devlet’ten sorgulayamazsınız.

Bu yazıda belgeyi kimin verdiğini, noter ile mahkeme arasındaki gerçek farkın ne olduğunu ve hangi durumda noterin bu belgeyi veremeyeceğini kanun maddeleriyle açıklıyoruz. Son nokta önemlidir: birçok kişi notere gidip boşuna sıra bekliyor.

İki yol vardır ve ikisi de eşit geçerlidir

Türk Medeni Kanunu’nun 598. maddesi konuyu açıkça düzenler:

“Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir.”

Noterlerin bu yetkisi sonradan verilmiştir: Noterlik Kanunu’na 31 Mart 2011 tarihli ve 6217 sayılı Kanun’un 14. maddesiyle eklenen 71/A maddesi, mirasçılık belgesi verilmesini noterlerin de yapabileceği işlemler arasında saymıştır.

Uygulamada noter yolu daha hızlıdır; aynı gün sonuçlanabilir. Mahkeme yolu ise daha uzun sürer ama bazı hâllerde tek seçenektir.

Noterin mirasçılık belgesi veremediği üç hâl

Bu, yazının en pratik kısmıdır. Noterlik Kanunu m.71/B’nin üçüncü fıkrası üç durumu sayar ve bu hâllerde noter belgeyi veremez:

1. Mirasçılık belgesi verilmesinin yargılamayı gerektirmesi

Mirasçılar arasında kimin mirasçı olduğu konusunda uyuşmazlık varsa, vasiyetname tartışmalıysa veya durum kayıtlardan basitçe çözülemiyorsa, işin bir mahkemede görülmesi gerekir.

2. Nüfus kayıtlarının yeterli olmaması

Noter kararını nüfus kayıtları üzerinden verir. Kayıtlar eksikse, çelişkiliyse veya soybağı kayıtlardan çıkarılamıyorsa noter işlemi yapamaz.

3. Mirasçılık belgesinin yabancılar tarafından talep edilmesi

Yabancı uyruklu mirasçıların talebinde noter yetkili değildir; sulh hukuk mahkemesine başvurulması gerekir.

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı mirasçıların durumunu yurt dışında yaşayanların Türkiye’deki miras işlemleri yazımızda ayrıca ele aldık.

Noterlik Kanunu m.71/B’nin son fıkrası ayrıca şunu belirtir: bu işlemlere ilişkin düzenlenen kâğıtlar değerli kâğıt bedellerinden istisnadır; alınacak ücret Noterlik Ücret Tarifesi’nde ayrıca gösterilir.

Mahkeme yolu: hangi mahkeme, nerede

Mirasçılık belgesi verilmesi bir dava değil, çekişmesiz yargı işidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.382, miras hukukundaki çekişmesiz yargı işlerini sayarken “mirasçılık belgesi verilmesi”ni adıyla listeler.

Yetki kuralı uygulamada çok işe yarar: mirasçı, mirasbırakanın yaşadığı şehre gitmek zorunda değildir; kendi oturduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesine başvurabilir.

Kim isteyebilir?

Mirasçılık belgesini yasal mirasçıların her biri tek başına isteyebilir. Diğer mirasçıların katılması veya onay vermesi gerekmez. Belgede tüm mirasçıların adı ve payları yer alır.

Mirasçılık sıfatının üvey çocuk ve evlatlık bakımından nasıl doğduğunu evlatlık ve üvey çocukların miras hakkı yazımızda ele aldık.

Atanmış mirasçı ve vasiyet alacaklısı: bir aylık süre

Vasiyetname veya mirasçı atama söz konusuysa süreç farklı işler. TMK m.598’in ikinci fıkrasına göre, ölüme bağlı tasarrufa mirasçılar veya diğer vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmezse, lehine tasarrufta bulunulan kişiye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir.

Bu bir aylık süre, yasal mirasçıların üç aylık ret süresinden ayrıdır ve karıştırılmamalıdır.

Belge kesin hüküm değildir

Mirasçılık belgesi güçlü bir belgedir ama tartışılamaz değildir. Üç ayrı hüküm bunu gösterir:

• TMK m.598/3: Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Belgeye karşı bir süre sınırı yoktur.
• TMK m.598/4: Ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır.
• Noterlik Kanunu m.71/C: Noterlerin verdiği mirasçılık belgesi hakkında, menfaati ihlal edilenler tarafından sulh hukuk mahkemesine itirazda bulunulabilir. Sulh hukuk mahkemesi, itiraz üzerine verdiği kararın bir örneğini ilgili notere ve Türkiye Noterler Birliği’ne bildirir.

İptal davası bakımından yetki kuralı da ayrıca düzenlenmiştir: HMK m.11’in üçüncü fıkrasına göre, mirasçılık belgesinin iptali ve yeni mirasçılık belgesi verilmesine ilişkin davalarda mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir.

Belge elinizde — sıradaki adımlar

Mirasçılık belgesi, sürecin sonu değil başıdır. Elinizde belge varken şu kapılar açılır:

• Mal varlığı araştırması — e-Devlet’te tapu, araç, banka, yatırım hesabı ve icra dosyası sorgulamaları bu belgeye dayanır: ölen kişinin mal varlığı nasıl öğrenilir
• Vergi — dört aylık beyanname süresi vefat tarihinden itibaren işler: veraset ve intikal vergisi beyannamesi
• Araç — miras kalan araç intikali
• Banka — miras kalan banka hesabı nasıl alınır
• Taşınmazda anlaşmazlık — ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası
• Borç çıktıysa — mirasın reddi ve tereke borçları
• Hangi davanın süresi ne kadar — miras hukukunda zamanaşımı

Sıkça Sorulan Sorular

Notere mi gitsem, mahkemeye mi?

Kural olarak noter daha hızlıdır. Ancak mirasçılar arasında uyuşmazlık varsa, nüfus kayıtları yetersizse veya talep eden yabancıysa noter belgeyi veremez; sulh hukuk mahkemesine başvurmak gerekir.

Diğer mirasçıların imzası gerekir mi?

Hayır. Her mirasçı belgeyi tek başına isteyebilir.

Mirasbırakanın yaşadığı şehre gitmem gerekir mi?

Mahkeme yolunda hayır. HMK m.384 gereği talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir.

Belgede hata varsa ne yapılır?

Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Noterden alınmış belgeye karşı menfaati ihlal edilenler sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir.

Vasiyetname varsa süreç değişir mi?

Evet. Atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı için bir aylık itiraz süresi işler ve belge sulh mahkemesince verilir.

e-Devlet’ten alınabilir mi?

e-Devlet’te “Veraset İlamı Sorgulama” hizmeti bulunmaktadır. Daha önce alınmış bir belgenin sorgulanması ile belgenin ilk kez düzenlenmesi farklı işlemlerdir; güncel durumu başvuru anında teyit etmek gerekir.

Hukuki Çekince: Bu yazı Türk hukuku bakımından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve somut olayınıza ilişkin hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir; hak kaybına uğramamak için durumunuza özgü değerlendirme yapılması gerekir. Yayın tarihinden sonra mevzuat ve yargı uygulaması değişmiş olabilir.