Ölen Kişinin Mal Varlığı Nasıl Öğrenilir?
Bir yakınını kaybeden kişinin karşılaştığı ilk somut soru genellikle şudur: geride tam olarak ne kaldı? Bu sorunun cevabı yalnızca merak meselesi değildir. Mirası kabul mü edeceğinizi yoksa reddedecek misiniz, hangi vergiyi ne zaman ödeyeceğinizi, hangi işlemi hangi sırayla yapacağınızı bu cevaba göre belirlersiniz.
İyi haber şu: bugün bu araştırmanın büyük kısmı e-Devlet üzerinden, ücretsiz ve tek tek kurum kurum dolaşmadan yapılabiliyor. Kötü haber ise şu: sorgulama ekranları size yalnızca varlıkları gösteriyor, borçları ayrı bir yerden sorgulamanız gerekiyor — ve çoğu kişi bu adımı atlıyor.
Sıralama önemli: önce mirasçılık belgesi
Sorgulama hizmetlerinin kapısı mirasçılık belgesidir. Halk arasında “veraset ilamı” denen bu belge olmadan kurumlar size bilgi vermez.
Türk Medeni Kanunu’nun 598. maddesi belgeyi kimin vereceğini açıkça yazar:
“Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir.”
Yani iki yol da açıktır. Uygulamada yasal mirasçılar için noter yolu daha hızlı işler. Ancak vasiyetname varsa, mirasçılar arasında uyuşmazlık varsa veya yabancılık unsuru bulunuyorsa sulh hukuk mahkemesine başvurmak gerekir. Belgenin nereden ve nasıl alınacağını veraset ilamı nasıl alınır yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Aynı maddenin son fıkraları iki noktayı daha düzenler: mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir ve ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır. Yani elinizdeki belge tartışılmaz bir hüküm değildir.
e-Devlet’ten hangi varlıklar sorgulanabilir
Aşağıdaki hizmetler e-Devlet Kapısı’nda “Mirasçısı Olduğunuz Kişi Adına” başlığıyla sunulur. Hizmeti sunan kurumları özellikle yazıyoruz, çünkü çoğu kaynakta yanlış kurum gösteriliyor:
| Ne aranıyor | Hizmetin adı | Sunan kurum |
|---|---|---|
| Taşınmaz (ev, arsa, tarla) | Tapu Bilgileri Sorgulama | Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü |
| Araç | Adıma Tescilli Araç Sorgulama | Türkiye Noterler Birliği |
| Banka hesabı | Mevduat / Katılım Fonu Hesabı Bulunan Banka Sorgulama | BDDK |
| Hisse senedi, yatırım | Yatırım Hesabı Sorgulama | Merkezî Kayıt Kuruluşu A.Ş. |
| Trafik sigortası, hasar | Trafik Poliçe ve Hasar Bilgileri Sorgulama | Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi |
| Telefon, internet, TV aboneliği | Abonelik, Borç ve Alacak Sorgulama | Turkcell, Türk Telekom, Vodafone, TTNET, Superonline, D-Smart, Digiturk, TurkNet, Millenicom, Türksat |
Araç sorgulamasının Emniyet’ten değil Türkiye Noterler Birliği’nden geldiğine dikkat edin; tescil kayıtları noterlik işlemleriyle birlikte yürüdüğü için hizmet oradadır.
Borç tarafı — çoğu kişinin atladığı adım
Varlıkları görmek yarım bilgidir. Mirasçı, mirasbırakanın borçlarından da sorumlu olabileceği için asıl karar borç tablosuna bakılarak verilir. Adalet Bakanlığı’nın üç ayrı sorgulama hizmeti tam olarak bunun içindir:
- İcra Dosyası Sorgulama — mirasbırakan aleyhine açılmış icra takipleri
- Hukuk Dava Dosyası Sorgulama — devam eden hukuk davaları
- İdari Dava Dosyası Sorgulama — idari yargıdaki dosyalar
Bunlara bakmadan mirası kabul etmek, görmediğiniz bir borcu üstlenmek anlamına gelebilir. Borçların mirasçılara nasıl geçtiğini tereke borçları yazımızda ayrıntılı ele aldık.
İki ayrı süre aynı anda işliyor
Bu yazının en kritik kısmı burasıdır. Vefattan sonra birbirinden bağımsız iki süre paralel işler ve ikisi de kaçırılabilir.
Mirasın reddi: 3 ay
Türk Medeni Kanunu m.606: “Miras, üç ay içinde reddolunabilir.” Süre, yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten başlar. Koruma önlemi olarak terekenin yazımı yapılmışsa süre farklı işler; m.607 bu hâli ayrıca düzenler. Ayrıntı için mirasın reddi yazımıza bakabilirsiniz.
Veraset ve intikal vergisi beyannamesi: 4 ay
Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.9’a göre ölüm Türkiye’de gerçekleşmiş ve mirasçılar Türkiye’deyse süre ölüm tarihini takip eden dört aydır. Diğer hâller aynı maddede sayılır:
| Durum | Süre |
|---|---|
| Ölüm Türkiye’de, mirasçılar Türkiye’de | 4 ay |
| Ölüm Türkiye’de, mirasçılar yurt dışında | 6 ay |
| Ölüm yurt dışında, mirasçılar Türkiye’de | 6 ay |
| Ölüm yurt dışında, mirasçılar aynı ülkede | 4 ay |
| Ölüm yurt dışında, mirasçılar başka bir ülkede | 8 ay |
| Gaiplik hâlinde | Kararın ölüm siciline kaydından itibaren 1 ay |
Mal varlığı araştırmasını geciktirmek, bu iki süreyi birden riske atar. Beyannamenin nereye ve nasıl verileceğini veraset ve intikal vergisi beyannamesi yazımızda ele aldık.
Beyanname nereye verilir
Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.6 ve m.8 birlikte okunduğunda: vergi, ölen kişinin ikametgâhının bulunduğu yer vergi dairesi tarafından tarh edilir ve beyanname oraya verilir. Mirasbırakanın ikametgâhı yabancı bir ülkedeyse Türkiye’deki son ikametgâhı esas alınır. Yurt dışındaki mükellefler beyannamelerini Türkiye konsolosluklarına verebilir. Beyanname her mirasçı için ayrı ayrı verilebileceği gibi müştereken de verilebilir.
Yurt dışında yaşayan mirasçıların süreci yurt dışında yaşayanların Türkiye’deki miras işlemleri yazımızda ayrıca anlatılmıştır.
Sorgulama ekranı size neyi göstermez
Bu hizmetler güçlü ama sınırlıdır. Aşağıdakiler e-Devlet’te görünmez:
- Kasadaki nakit, altın, ziynet eşyası — kayıt dışı olduğu için hiçbir sistemde yer almaz
- Yurt dışındaki mal varlığı — Türkiye kayıtlarına girmez
- Başkası adına görünen ama mirasbırakana ait olan varlıklar — muvazaalı devirler ancak dava yoluyla ortaya çıkarılabilir
- Şirket ortaklıkları — Ticaret Sicili’nden ayrıca araştırılması gerekir
- Dijital varlıklar — kripto ve çevrimiçi hesaplar için dijital miras yazımıza bakınız
Terekenin resmen tespiti gerekiyorsa Türk Medeni Kanunu m.589 devreye girer: mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya kendiliğinden tereke mallarının korunması için gerekli önlemleri alır; bu önlemler arasında terekede bulunan mal ve hakların yazımı da vardır.
Sonraki adım: varlığa göre yol ayrımı
Sorgulama bittiğinde elinizde bir liste olur. Her kalem farklı bir sürece gider:
- Araç çıktıysa — tescil işleminin kendine özgü bir süresi vardır: miras kalan araç intikali
- Banka hesabı çıktıysa — miras kalan banka hesabı nasıl alınır
- Taşınmaz çıktı ve mirasçılar anlaşamıyorsa — ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası
- Borç çıktıysa — mirasın reddi
- Hangi davanın süresi ne kadar — miras hukukunda zamanaşımı
Sıkça Sorulan Sorular
Mirasçılık belgesi olmadan sorgulama yapabilir miyim?
Kural olarak hizmetler mirasçılık belgesine dayanır. Tapu sorgulamasında yakın akrabalar için farklı bir seçenek bulunduğu belirtilmektedir; güncel durumu e-Devlet ekranından teyit etmek gerekir.
Sorgulama ücretli mi?
e-Devlet Kapısı üzerinden sunulan bu sorgulama hizmetleri için ayrıca ücret alınmaz. Mirasçılık belgesinin noterden veya mahkemeden alınması ise harca tabidir.
Banka hesabındaki parayı doğrudan görebilir miyim?
Hayır. BDDK sorgusu hesabın bulunduğu bankaları listeler; bakiye için bankaya başvurmak gerekir.
Borcun varlıkları aştığını fark edersem ne olur?
Mirasın reddi yoluna gidilebilir. Ancak üç aylık süre işlemeye başlamıştır ve sürenin başlangıcı somut olaya göre değişir.
Üvey çocuk veya evlatlık sorgulama yapabilir mi?
Mirasçılık sıfatı varsa evet. Bu sıfatın hangi hâllerde doğduğunu evlatlık ve üvey çocukların miras hakkı yazımızda ele aldık.
Mal varlığı listesi elinizde ama ne yapacağınıza karar veremiyor musunuz?
Mirasın reddi için üç aylık, veraset vergisi beyannamesi için dört aylık süre vefat tarihinden itibaren işlemeye başlar. Borç tablosu net değilken verilen kabul kararı sonradan geri alınamayabilir.
Elinizdeki sorgulama çıktılarını değerlendirip hangi adımların atılabileceğini konuşabiliriz.
Büromuz İstanbul Şişli’dedir. Miras işlerinde nasıl çalıştığımızı Şişli miras avukatı sayfamızda görebilirsiniz.
Hukuki Çekince: Bu yazı Türk hukuku bakımından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve somut olayınıza ilişkin hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir; hak kaybına uğramamak için durumunuza özgü değerlendirme yapılması gerekir. Yayın tarihinden sonra mevzuat ve yargı uygulaması değişmiş olabilir.
