Ölen Kişinin Abonelikleri Nasıl Kapatılır?

Bir yakınını kaybeden kişinin aklına gelen son şey elektrik faturasıdır. Ne var ki bu konu, ilerleyen aylarda en çok mağduriyet üreten başlıklardan biridir. Çünkü yaygın kanaatin aksine, abonelik sözleşmesi abonenin ölümüyle kendiliğinden sona ermez.

Abonelik, ölümle kendiliğinden kapanmaz

Türk Medeni Kanunu’nun 599. maddesi açıktır: mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak kazanırlar; mirasbırakanın alacaklarını ve diğer malvarlığı haklarını doğrudan doğruya kazanır, borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar.

Elektrik, su, doğal gaz veya telefon aboneliği de bu bütünün içindedir. Bu sözleşmeler kişiye sıkı sıkıya bağlı sözleşme değildir; bir mal veya hizmet teminine ilişkindir. Dolayısıyla abonenin ölümüyle ortadan kalkmaz, mirasçılara geçer.

Sonuç pratikte şudur: kimse başvurmadığı sürece sayaç dönmeye, fatura kesilmeye, gecikme zammı işlemeye devam eder. Sözleşmenin karşı tarafı artık mirasçılardır.

Bunun bir de mevzuat tarafı var ve dikkat çekicidir. Ne Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği’nde ne de Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği’nde abonenin ölümünü düzenleyen özel bir hüküm bulunmaz. Boşluk, genel miras hükümleriyle doldurulur. İşlemlerin neden kurumdan kuruma değiştiğinin sebebi de budur.

Faturalar işlemeye devam eder: borçtan kim sorumlu?

Birikmiş faturalar tereke borcudur ve Türk Medeni Kanunu’nun 641. maddesi gereği mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumludur.

“Müteselsil sorumluluk” şu demektir: alacaklı, borcun tamamını mirasçılardan herhangi birinden isteyebilir. Üç kardeşseniz, dağıtım şirketi borcun tamamını yalnızca size yöneltebilir; “payıma düşen üçte biri öderim” diyemezsiniz. Ödedikten sonra diğer mirasçılara rücu etmek, yani paylarını onlardan istemek sizin işinizdir.

Ölümden sonra tüketilen enerji bakımından durum biraz daha incedir. Sözleşme mirasçılara geçtiği için şirket, muhatap olarak sözleşme tarafına yani mirasçılara başvurur. Evde fiilen oturan ve tüketimi yapan başka biri varsa (örneğin bir kiracı ya da mirasçılardan yalnızca biri), mirasçılar ödedikleri tutarı ondan talep edebilirler. Ancak bu, şirkete karşı ileri sürülebilecek bir savunma değildir; kendi aranızdaki bir iç ilişkidir.

Bu yüzden pratikte tek doğru yaklaşım vardır: durumu askıda bırakmamak.

Önce karar verin: devir mi, fesih mi?

Her şeyden önce tek bir soruya cevap verin: o adreste kullanım devam ediyor mu?

Kullanım devam ediyorsa devir

Evde biri oturmaya devam ediyorsa abonelik kullanan kişinin adına geçirilmelidir. Aksi hâlde ölen kişi adına fatura kesilmeye devam eder ve yıllar sonra kimin ne kadar borçlandığı içinden çıkılmaz hâle gelir.

Kullanım bitmişse fesih

Ev boşaltılmışsa, satılacaksa ya da kimse oturmuyorsa abonelik sonlandırılmalı, sayaç kapatılmalı ve güvence bedeli geri alınmalıdır.

Ara bir yol da vardır ve çoğu zaman en doğrusudur: önce aboneliği feshedip güvence bedelini tahsil etmek, ardından fiilen kullanacak kişi adına yeni abonelik açmak. Böylece ölen kişi adına açık bir sözleşme kalmaz.

Terekede hangi aboneliklerin bulunduğunu bilmiyorsanız, önce mal varlığı tespiti yapmak gerekir. Bu konuyu ölen kişinin mal varlığı nasıl öğrenilir yazımızda ayrıntılı anlattık.

Elektrik aboneliği nasıl sonlandırılır?

İstanbul’da elektrik dağıtımı Avrupa yakasında BEDAŞ, Anadolu yakasında AYEDAŞ bölgesindedir; perakende satış işlemleri ise görevli tedarik şirketleri üzerinden yürür.

Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği’nin 24. maddesine göre perakende satış sözleşmesi sonlandırma başvurusu üç yoldan yapılabilir: şirketin kurumsal iletişim kanalları, e-Devlet kapısı veya yazılı olarak EK-4/B formu. Aynı madde, şirketin başvuruyu mesai saatleri içinde alınmışsa aynı gün, dışında alınmışsa en geç izleyen iş günü dağıtım şirketine bildirmesini zorunlu kılar.

e-Devlet tarafında dikkat edilecek bir nokta var: tek bir “abonelik feshi” düğmesi yoktur. Her tedarik şirketinin kendi hizmeti ayrı ayrı tanımlıdır ve “Abonelik Fesih Başvurusu (Mirasçısı Olduğunuz Kişi Adına)” başlığıyla yer alır. Doğru şirketi seçmeniz gerekir.

Uygulamada şirketler vefat hâlinde başvuru için veraset ilamı, vukuatlı nüfus kayıt örneği veya ölüm belgesi ister. Veraset ilamını nasıl alacağınızı veraset ilamı nasıl alınır yazımızda adım adım anlattık.

Güvence bedeli: terekede unutulan para

Abonelik açılırken ödenen güvence bedeli, sözleşme sona erdiğinde iade edilmesi gereken bir alacaktır. Ölen kişinin ödediği bu para terekeye dâhildir ve mirasçılara aittir. Çoğu mirasçının varlığından bile haberi olmaz.

Elektrikte usul, aynı yönetmeliğin 29. maddesinde düzenlenmiştir. Güvence bedeli TÜFE ile güncellenir; şirkete olan borçlar ödendikten sonra kalan bakiye, sözleşmenin sona erme tarihinden itibaren en geç 5 iş günü içinde, tüketicinin istediği ödeme şekline göre iade edilir. Madde, iade için “borcun ödenmesi dışında, herhangi bir koşul ileri sürülemez ve belge istenemez” der.

Peki şirketler neden muvafakatname istiyor?

Şirketler vefat hâlinde iade için veraset ilamı ve diğer mirasçıların muvafakatnamesini ister; belirli bir tutarın üzerinde bunun noter onaylı olmasını arar. Mirasçılar bunu çoğu zaman yönetmeliğe aykırı bulur.

Gerçekte bu talebin bir dayanağı vardır. Türk Medeni Kanunu’nun 640. maddesine göre mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir ve terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler; 702. madde de elbirliği mülkiyetinde tasarruf işlemleri için oybirliği arar. Güvence bedeli de terekeye ait bir alacak olduğuna göre, şirketin parayı tek bir mirasçıya ödeyebilmesi için diğerlerinin onayını araması yerindedir. Yönetmeliğin “belge istenemez” hükmü, abonenin kendisine yapılacak iade için geçerlidir; ölüm hâlinde şirketin öncelikle kime ödeyeceğini belirlemesi gerekir.

Kısacası bu belgeleri bir zorluk çıkarma olarak değil, sürecin bir parçası olarak görmek gerekir. Zaten veraset ilamını diğer işlemler için de alacaksınız.

Su aboneliği ve internetteki “2 ay” yanlışı

İstanbul’da su aboneliği İSKİ’dedir. Fesih işlemi için veraset ilamı (mirasçılık belgesi) ile şube müdürlüklerine başvurulur; devir işlemleri ise şube, e-Şube, Mobil İSKİ uygulaması veya e-Devlet üzerinden yapılabilir.

İSKİ’nin yaklaşımı kullanım durumuna göre ayrışır: adreste su kullanımı sürüyorsa fiilen kullananların kendi adlarına yeni abonelik yapmaları, kullanım yoksa mirasçıların feshi için başvurmaları beklenir.

Burada önemli bir uyarı yapmak gerekiyor. İnternette “vefat hâlinde mirasçıların 2 ay içinde başvurması gerekir, yoksa abonelik idarece tek taraflı iptal edilir” şeklinde yaygın bir bilgi dolaşıyor ve bu bilgi çoğu yerde İstanbul için geçerliymiş gibi aktarılıyor.

Bu doğru değildir. Söz konusu iki aylık süre Trabzon’daki TİSKİ’nin Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin 35. maddesinin 13. fıkrasından gelmektedir ve yalnızca o idarenin abonelerini bağlar. İSKİ’nin Abone Hizmetleri Tarife ve Uygulama Yönetmeliği’nde abonenin ölümüne ilişkin böyle bir süre yoktur; İSKİ’nin konuya dair duyurusunda da bir süre sınırı belirtilmemiştir.

Yine de bu, acele etmeyin anlamına gelmez. Süre olmaması borcun birikmeyeceği anlamına gelmez; yalnızca kaçırılacak bir hak düşürücü sürenin bulunmadığını gösterir.

İSKİ yönetmeliğinin 33. maddesi uyarınca abonelik iptalinde teminat bedeli, iptal tarihindeki teminat miktarı üzerinden güncellenir, varsa borçlar düşülür ve kalan tutar iade edilir. Teminat ödemesi yapanlar lehine faiz işletilmez.

Aynı yönetmeliğin 46. maddesinde yer alan bir hükme de dikkat etmek gerekir: abone olmak için başvuran kişi, kendisine ait olmayan geçmiş dönem borçlarından sorumlu tutulamaz. Bu hüküm, o adrese sonradan taşınan üçüncü kişileri korur. Mirasçılar bakımından aynı sonuç doğmaz; çünkü mirasçı için o borç, Türk Medeni Kanunu’nun 641. maddesi gereği zaten kendi borcudur.

Doğal gaz aboneliği

İstanbul’da doğal gaz dağıtımı İGDAŞ’tadır. Sözleşme fesih ve iptal başvuruları İGDAŞ internet şubesi, e-Devlet, İGDAŞ mobil uygulaması veya İstanbul Senin uygulaması üzerinden yapılabilir. Başvuru için tüketim noktası numarası ve kimlik bilgisi istenir; başkası adına işlem yapılacaksa vekâletnamede “İGDAŞ” ve doğal gaz hizmetlerinin açıkça yer alması aranır.

Güvence bedeli, TÜİK’in açıkladığı tüketici fiyat endeksindeki aylık değişim oranlarına göre güncellenir ve varsa borçlar düşüldükten sonra iade edilir. İade, kimlikle İGDAŞ hizmet merkezlerinden veya PTT şubelerinden alınabileceği gibi, talep edilirse vadesiz TL hesabınıza IBAN ile de gönderilebilir.

Vefat hâlinde izlenecek yol İGDAŞ’ın kendi bilgilendirme sayfalarında ayrıca tarif edilmediğinden, mirasçılık belgesiyle birlikte çağrı merkezi veya hizmet merkezi üzerinden ilerlemek gerekir.

Telefon, cep hattı ve internet

Elektronik haberleşme abonelikleri ayrı bir başlık hak eder; çünkü burada hem taahhüt hem de cihaz meselesi devreye girer.

İptal için operatörler ölüm belgesi, defin ruhsatı ve veraset ilamı ister. Türk Telekom kendi bilgilendirmesinde iptal talebinin alınmasından itibaren 24 saat içinde hizmetin durdurulduğunu, 7 gün içinde iptalin tamamlandığını belirtir.

Hattı iptal etmek yerine devralmak istiyorsanız, veraset ilamında adı geçen tüm mirasçıların birlikte başvurması ya da işlemi yapacak kişiye vekâlet vermesi gerekir. Bu da yukarıda açıkladığımız elbirliği kuralının bir yansımasıdır.

İade edilmeyen modem, uydu alıcısı gibi cihazların bedeli son faturaya yansıtılır. Bu kalemi gözden kaçırmayın.

Taahhütlü aboneliklerde cayma bedeli

Taahhütlü bir abonelik süresinden önce sonlandırılırsa operatörün bir bedel talep etme hakkı vardır; ancak bu bedel sınırsız değildir.

Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği’nin 16. maddesi, talep edilecek bedeli “tüketiciye sağlanan indirim, cihaz veya diğer faydaların bedellerinin tahsil edilmemiş kısmının toplamı” ile sınırlar. Üstelik taahhüt kapsamında tahsil edilecek bedellerin henüz tahakkuk etmemiş kısmının toplamı bu tutardan düşükse, tüketici lehine olan tutar esas alınır.

Yani size gelen cayma bedeli, kalan aylara ait tüm faturaların toplamı olamaz. Size sağlanmış olan indirim ve cihaz faydasının geri alınmasıyla sınırlıdır.

Mirasçıların işine yarayan fesih hükümleri

• Madde 22: Belirsiz süreli ya da süresi bir yıl ve daha uzun olan abonelik sözleşmeleri, gerekçe gösterilmeksizin ve cezai şart ödenmeksizin her zaman feshedilebilir.
• Madde 23: Fesih bildiriminin kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısıyla yapılması yeterlidir. Sağlayıcı, fesih için sözleşmenin kurulmasından daha ağır koşullar içeren bir yöntem belirleyemez.
• Madde 24: Sağlayıcı, fesih talebini bildirimin kendisine ulaştığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde yerine getirmek zorundadır.
• Madde 25/2: Abonelik bu süreler içinde feshedilmezse, sürenin bitiminden itibaren hizmetten yararlanılmış olsa dahi tüketiciden herhangi bir bedel talep edilemez.
• Madde 25/3: Sağlayıcı, feshin hüküm ifade etmesinden itibaren on beş gün içinde ödenmiş tutarın kalan kısmını ve güvence, depozito veya teminat adı altında alınan tutarların güncel hâlini kesinti yapmaksızın iade etmekle yükümlüdür.

Bu maddeler, “başvurdum ama işleme almıyorlar” durumunda elinizdeki en somut dayanaktır. Fesih başvurunuzun tarihini ve kanıtını mutlaka saklayın.

Otomatik ödeme talimatları ve dijital abonelikler

Kurumsal abonelikler hallolduktan sonra çoğunlukla gözden kaçan bir kalem kalır: düzenli ödemeler.

Bankadaki otomatik ödeme talimatları hesap kapatıldığında sona erer. Buna karşılık kredi kartı üzerinden çekilen dijital abonelikler, kart kapatılana kadar çalışmaya devam edebilir. Ölen kişinin son hesap ekstrelerini gözden geçirip tekrar eden küçük tutarları tek tek işaretlemek, aylar sonra ortaya çıkacak sürprizleri önler.

Mirası reddetmeyi düşünüyorsanız aboneliğe dokunmayın

Bu, yazının en kritik uyarısıdır ve atlanması pahalıya mal olur.

Mirasbırakanın borcu varlığından fazlaysa mirasçılar mirası reddedebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 606. maddesine göre miras üç ay içinde reddolunabilir; bu süre yasal mirasçılar için ölümü öğrendikleri tarihten işlemeye başlar.

Ancak 610. madde bir tuzak barındırır. Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işler yapan ya da tereke mallarını kendisine mal eden mirasçı mirası reddedemez.

Somutlaştıralım. Ölen kişinin elektrik aboneliğini kendi adınıza devralmak ya da güvence bedelini tahsil edip cebinize koymak, terekeyi sahiplenme niteliğinde değerlendirilebilecek işlemlerdir ve ret hakkınızı düşürme riski taşır. Buna karşılık borcun büyümesini önlemek için aboneliği feshetmek, terekenin korunmasına yönelik bir işlem olarak değerlendirilmeye daha yatkındır.

Bu ayrım her olayda aynı sonucu vermez; somut duruma göre değişir. Bu yüzden mirası reddetmeyi düşünüyorsanız abonelik işlemlerine girişmeden önce hukuki görüş alın. Konunun ayrıntısı için mirasın reddi yazımıza bakabilirsiniz.

Hangi belgeler gerekiyor?

Kurumdan kuruma değişmekle birlikte istenen belgeler şu çerçevede toplanır:

Belgeleri bir kez alıp çoğaltmak, her kuruma ayrı ayrı gidip aynı süreci tekrarlamaktan çok daha hızlıdır.

Sık sorulan sorular

Ölen kişinin faturasını ödemezsem ne olur?

Birikmiş fatura tereke borcudur. Ödenmezse şirket icra takibi başlatabilir ve Türk Medeni Kanunu’nun 641. maddesi gereği mirasçılardan herhangi birine tamamı için yönelebilir.

Tüm mirasçıların birlikte başvurması şart mı?

Aboneliğin feshi için çoğu kurum tek mirasçının başvurusunu yeterli görür. Güvence bedelinin iadesinde ise diğer mirasçıların onayı aranır; sebebi elbirliği mülkiyeti kuralıdır.

Kiracı olan yakınım vefat etti, kira sözleşmesi ne olacak?

Kira sözleşmesi de ölümle sona ermez; kiracılık sıfatı mirasçılara geçer. Mirasçıların fesih hakkı süreye bağlıdır ve depozito terekeye dâhil bir alacaktır. Ayrıntısını kiracı ölürse kira sözleşmesi ne olur yazımızda anlattık.

Ev kiradaydı, kiracı oturmaya devam ediyor. Ne yapmalıyım?

Bu durumda abonelik kiracının kendi adına geçirilmelidir. Aksi hâlde tüketimi kiracı yapar, faturanın muhatabı mirasçılar olur.

Güvence bedeli ne kadar tutar?

Aboneliğin türüne, bağlantı gücüne ve ödendiği tarihe göre değişir. Tutar TÜFE ile güncellendiği için, yıllar önce ödenmiş bir güvence bedeli bugün beklenenden yüksek çıkabilir.

Vergi beyannamesiyle ilişkisi var mı?

Güvence bedeli terekeye dâhil bir alacaktır ve veraset ve intikal vergisi beyannamesinde gösterilmesi gerekir. Bu konuyu veraset ve intikal vergisi beyannamesi yazımızda anlattık.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı hazırlanmış olup somut bir hukuki uyuşmazlıkta mutlaka bir avukata danışılması önerilir.