SGK İşten Çıkış Kodları ve Anlamları
İşten çıkış kodu, işverenin doldurduğu bir kutucuktan ibaret değildir. İş sözleşmesinin kim tarafından ve hangi sebeple sona erdirildiğine dair resmî beyanınızdır — ve işçinin kıdem tazminatına, ihbar tazminatına ve işsizlik ödeneğine erişimini doğrudan etkiler.
Kodun fesih gerekçenizle çelişmesi, sonradan açılacak bir dosyada aleyhinize okunur. Bu yazıda kodun nerede bildirildiğini, tam listeyi ve seçimde en çok yapılan hataları ele alıyoruz.
Kod nerede ve ne zaman bildirilir
Kod, Sigortalı İşten Ayrılış Bildirgesinde yer alır ve Sosyal Güvenlik Kurumu’nun işveren sistemi üzerinden bildirilir. Süre kanunda düzenlenmiştir.
5510 sayılı Kanun’un 9. maddesi, sigortalılığı sona erenlerin durumunun işverenleri tarafından “en geç on gün içinde Kuruma bildirilir” demektedir. Bildirimin süresinde yapılmaması, aynı Kanun’un 102. maddesi kapsamında idari para cezası doğurur.
Bildirgede sigortalının kimlik bilgileri, çıkış tarihi, çıkış nedeni kodu ve varsa meslek kodu bulunur.
2021’de ne değişti: 29 numaralı kod kaldırıldı
Bu, internetteki listelerin çoğunun hâlâ yansıtmadığı bir değişikliktir.
Eskiden İş Kanunu’nun 25. maddesinin (II) numaralı bendindeki — yani ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık gerekçesiyle yapılan — bütün haklı fesihler tek bir kodla (29) bildiriliyordu. Hırsızlık yapan işçiyle devamsızlık yapan işçi aynı kodu alıyordu.
Sosyal Güvenlik Kurumu 2021’de bu kodu kaldırdı ve 41 numaralı koddan sonra gelmek üzere, (II) numaralı bendin her alt bendi için ayrı bir kod oluşturdu. Bugün 29 numaralı kod seçilememektedir.
Listeyi kullanmadan önce bir kontrol
Karşılaştığınız bir kod listesinde 29 numaralı kod hâlâ yer alıyorsa, o liste güncel değildir. Değişiklikten sonra pek çok kaynak yeni kodları (42–50) eklemiş ama eskisini listeden çıkarmamıştır.
Bu ayrıntı önemsiz görünebilir; ancak seçilemeyen bir koda göre kurgulanmış bir çıkış süreci, bildirim aşamasında tıkanır.
İşveren tarafında en çok kullanılan kodlar
Aşağıdakiler, işverenin kendi iradesiyle yaptığı fesihlerde gündeme gelen kodlardır.
| Kod | Ne zaman | Not |
|---|---|---|
| 04 | Belirsiz süreli sözleşmenin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi | Geçerli nedenle yapılan fesihlerin kodu. Performans, yetersizlik, işletme gerekleri bu kapsamdadır |
| 01 | Deneme süreli sözleşmenin işverence feshi | Deneme süresi içindeki fesihler |
| 05 | Belirli süreli sözleşmenin sona ermesi | Fesih değil, sürenin dolması |
| 15 | Toplu işçi çıkarma | Kanundaki sayı eşikleri aşıldığında |
| 17 | İşyerinin kapanması | |
| 18 | İşin sona ermesi | |
| 34 | İşyerinin devri, işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi nedeniyle fesih | |
| 42–50 | İş K. m.25/II kapsamında haklı fesih | Hangi alt bende dayandığınıza göre seçilir — aşağıdaki tabloya bakınız |
Performans veya yetersizlik gerekçesiyle yapılan fesihlerde kodun neden 04 olduğunu performans düşüklüğü nedeniyle işten çıkarma yazımızda ele aldık.
Haklı fesih kodları: 42–50
Bu dokuz kod, İş Kanunu’nun 25. maddesinin (II) numaralı bendinin dokuz alt bendine birebir karşılık gelir.
| Kod | Bent | Sebep |
|---|---|---|
| 42 | m.25/II-a | İşçinin, sözleşmenin esaslı noktalarında gerekli vasıf veya şartlar kendisinde bulunmadığı hâlde bunların bulunduğunu ileri sürerek ya da gerçeğe uygun olmayan bilgilerle işvereni yanıltması |
| 43 | m.25/II-b | İşveren veya aile üyelerinin şeref ve namusuna dokunacak söz veya davranış; işveren hakkında asılsız ihbar ve isnat |
| 44 | m.25/II-c | İşçinin, işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması |
| 45 | m.25/II-d | Sataşma; işyerine sarhoş veya uyuşturucu madde almış olarak gelme ya da işyerinde bu maddeleri kullanma |
| 46 | m.25/II-e | İşverenin güvenini kötüye kullanma, hırsızlık, meslek sırlarını ortaya atma gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlar |
| 47 | m.25/II-f | İşyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve ertelenmeyen bir suç işlenmesi |
| 48 | m.25/II-g | Devamsızlık — izinsiz veya haklı sebep olmaksızın ardı ardına iki işgünü, bir ay içinde tatil gününden sonraki iş gününde iki defa, yahut bir ayda üç işgünü |
| 49 | m.25/II-h | Yapmakla ödevli olduğu görevleri hatırlatıldığı hâlde yapmamakta ısrar etme |
| 50 | m.25/II-ı | Kendi isteği veya savsaması yüzünden iş güvenliğini tehlikeye düşürme; otuz günlük ücretiyle karşılanamayacak hasar veya kayba uğratma |
Devamsızlık kodunun (48) kullanılabilmesi için aranan ölçüleri ve tutanak düzenini devamsızlık nedeniyle fesih yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Tam liste
Aşağıdaki liste, 29 numaralı kod çıkarılmış hâliyle güncel kodları göstermektedir.
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| 1 | Deneme süreli iş sözleşmesinin işverence feshi |
| 2 | Deneme süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi |
| 3 | Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi (istifa) |
| 4 | Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi |
| 5 | Belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesi |
| 8 | Emeklilik (yaşlılık) veya toptan ödeme nedeniyle |
| 9 | Malulen emeklilik nedeniyle |
| 10 | Ölüm |
| 11 | İş kazası sonucu ölüm |
| 12 | Askerlik |
| 13 | Kadın işçinin evlenmesi |
| 14 | Emeklilik için yaş dışında diğer şartların tamamlanması |
| 15 | Toplu işçi çıkarma |
| 16 | Sözleşme sona ermeden sigortalının aynı işverene ait diğer işyerine nakli |
| 17 | İşyerinin kapanması |
| 18 | İşin sona ermesi |
| 19 | Mevsim bitimi — askıya alma hâlinde; tekrar başlatılmayacaksa 4 numaralı kod |
| 20 | Kampanya bitimi — askıya alma hâlinde; başlatılmayacaksa 4 numaralı kod |
| 21 | Statü değişikliği |
| 22 | Diğer nedenler |
| 23 | İşçi tarafından zorunlu nedenle fesih |
| 24 | İşçi tarafından sağlık nedeniyle fesih |
| 25 | İşçi tarafından işverenin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle fesih |
| 26 | Disiplin kurulu kararı ile fesih |
| 27 | İşveren tarafından zorunlu nedenlerle ve tutukluluk nedeniyle fesih |
| 28 | İşveren tarafından sağlık nedeniyle fesih |
| 30 | Vize süresinin bitimi — askıya alma hâlinde; tekrar başlatılmayacaksa 4 numaralı kod |
| 31 | Borçlar Kanunu, Sendikalar Kanunu, Grev ve Lokavt Kanunu kapsamında kendi istek ve kusuru dışında fesih |
| 32 | 4046 sayılı Kanun m.21 uyarınca özelleştirme nedeniyle fesih |
| 33 | Gazeteci tarafından sözleşmenin feshi |
| 34 | İşyerinin devri, işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi nedeniyle fesih |
| 35 | 6495 sayılı Kanun nedeniyle devlet memurluğuna geçenler |
| 36 | Kanun hükmünde kararname ile işyerinin kapatılması |
| 37 | Kanun hükmünde kararname ile kamu görevinden çıkarma |
| 38 | Doğum nedeniyle işten ayrılma |
| 39 | 696 sayılı KHK ile kamu işçiliğine geçiş |
| 40 | 696 sayılı KHK ile kamu işçiliğine geçilememesi sebebiyle çıkış |
| 41 | Re’sen işten ayrılış bildirgesi düzenlenenler |
| 42–50 | İş Kanunu m.25/II alt bentleri — yukarıdaki tabloya bakınız |
6 ve 7 numaralı kodlar ile 29 numaralı kod listede yer almamaktadır.
Sık karıştırılan üç durum
| Durum | Doğru yaklaşım |
|---|---|
| 04 mü, 42–50 mi | Fesih geçerli nedene mi (performans, yetersizlik, işletme gerekleri) yoksa haklı nedene mi (m.25/II) dayanıyor? Geçerli neden 04’tür; haklı neden alt bendine göre 42–50 arasındadır |
| 22 (diğer nedenler) kullanmak | Uygun bir kod varken “diğer nedenler” seçilmesi, gerekçenin belirsiz kalmasına ve sonradan tartışmaya yol açar |
| Mevsim veya kampanya bitimi | 19 ve 20 numaralı kodlar sözleşmenin askıya alınması hâli içindir. İşçi tekrar başlatılmayacaksa 4 numaralı kod bildirilir |
Yanlış kod bildirilirse
Kodun gerçeğe uygun bildirilmesi yalnızca idari bir işlem değildir. Kod, işçinin işsizlik ödeneğine hak kazanıp kazanmadığını belirler ve sonraki iş başvurularında referans niteliği taşır.
İşveren bakımından ise asıl risk tutarsızlıktır: fesih bildiriminde yazdığınız gerekçeyle bildirdiğiniz kod uyuşmuyorsa, bu çelişki dosyada aleyhinize değerlendirilir. Fesih bildiriminde sebebin nasıl yazılması gerektiğini işveren fesih bildirimi yazımızda ele aldık.
Bildirgedeki kod, bildirim süresi içinde sistem üzerinden düzeltilebilir. Bu süre geçtikten sonra düzeltme, işyerinin bağlı olduğu Sosyal Güvenlik Merkezine başvuru yoluyla yapılır. Ayrıca, arabuluculuk anlaşma belgesi veya mahkeme kararıyla kıdem ya da ihbar tazminatı ödenmesine karar verilmesi hâlinde, çıkış nedeni bu karara uygun olarak değiştirilebilir. Arabuluculuk sürecinde işverenin nasıl temsil edildiğini arabuluculukta işverenin temsili yazımızda anlattık.
Kendi sürecinizi sınayın
- Kod seçimi kim tarafından yapılıyor — bordro biriminin takdirinde mi, hukuki değerlendirmeyle mi?
- Bildirilen kod ile fesih bildirimindeki gerekçe karşılaştırılıyor mu?
- Haklı fesihlerde hangi alt bende dayanıldığı dosyada yazılı mı?
- Kullandığınız kod listesi güncel mi — içinde 29 numaralı kod var mı?
- Bildirge on günlük süre içinde veriliyor mu?
- Uygun kod varken 22 (diğer nedenler) seçiliyor mu?
Birinci soruya “bordro birimi” yanıtını veriyorsanız, kod seçimi hukuki sonucu olan bir karar olmasına rağmen hukuki değerlendirme dışında yapılıyor demektir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı hazırlanmış olup somut bir hukuki uyuşmazlıkta mutlaka bir avukata danışılması önerilir.
İşveren ve İnsan Kaynakları Danışmanlığı
Çıkış kodu, çoğu şirkette bordro biriminin rutin bir işlemi olarak görülür. Oysa kod, feshin hukuki niteliğine ilişkin bir beyandır ve fesih dosyasının geri kalanıyla tutarlı olmak zorundadır. Büromuz, şirketlerin insan kaynakları birimleriyle tekil dosyalar üzerinden değil süreç düzeyinde çalışmaktadır.
Bu kapsamda yürütülen başlıca çalışmalar:
- Çıkış süreci akışının kurulması: fesih gerekçesi, bildirim, kod ve ödeme bütünlüğü
- Fesih bildirimi, savunma istemi ve tutanak şablonlarının denetimi
- İzin ve özlük kayıt düzeninin incelenmesi
- Alt işverenlik sözleşmelerinin muvazaa ölçütleri bakımından denetimi
- İşçilik alacağı ve işe iade dosyalarında savunma stratejisinin kurulması
- Arabuluculuk süreçlerinde şirketin temsili
Çalışma, tek seferlik bir süreç denetimi şeklinde veya sürekli hukuki danışmanlık sözleşmesi kapsamında yürütülebilir. Kapsam, şirketin çalışan sayısına ve mevcut düzenine göre belirlenir.
Büromuz İstanbul Şişli’dedir; İstanbul’un her iki yakasındaki şirketlere hizmet vermekteyiz. Çalışma alanlarımızı ve görüşme sürecini İstanbul iş hukuku avukatı sayfamızda görebilirsiniz.
Görüşme ve teklif talepleriniz için:
info@hancizadehukuk.com
0 (532) 502 11 10
Hancızade Hukuk Bürosu · Merkez Mahallesi, Akar Caddesi, No: 3, Kat: 10, iTower Plaza, Şişli / İstanbul
