Fazla Mesai Onayı Her Yıl Alınır mı?
İşçilik alacağı davalarında en sık karşılaşılan kalem fazla mesai ücretidir. Bu davaların işveren aleyhine sonuçlanma sebebi, çoğu zaman fazla çalışmanın gerçekten yaptırılmış olması değildir — kaydın tutulmamış olmasıdır.
Kayıt yoksa, mahkeme tanık beyanına göre hüküm kurar. Tanık ise davacı işçinin yakın çalışma arkadaşıdır. Bu noktada işveren, gerçekte ödediği mesaileri dahi ispatlayamaz duruma düşer.
Onay her yıl yenilenmeli mi? 2017’den beri hayır
Bu soru uygulamada hâlâ karışıktır, çünkü kural değişmiştir. Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği’nin 9. maddesi 25 Ağustos 2017 tarihli değişiklikle yeniden düzenlenmiştir.
| Konu | 2017 öncesi | Yürürlükteki kural |
|---|---|---|
| Onay ne zaman alınır | Her yıl başında yenilenmesi gerekiyordu | İş sözleşmesi yapılırken ya da ihtiyaç ortaya çıktığında bir kez alınır |
| Yıllık yenileme | Zorunlu | Zorunlu değil |
| İşçinin geri alma hakkı | Düzenlenmemişti | 30 gün önceden yazılı bildirimle geri alabilir |
| Saklama | Özlük dosyasında | Özlük dosyasında (değişmedi) |
Yani her yılbaşında yeniden onay toplamak artık zorunlu değildir. Buna karşılık onayın yazılı olması ve özlük dosyasında bulunması zorunluluğu sürmektedir. Onayın hiç alınmamış olması ile “her yıl yenilenmemiş” olması farklı şeylerdir; ilki fesih ve alacak davalarında ciddi sorun doğurur, ikincisi artık tek başına eksiklik sayılmaz.
Zorunlu nedenlerle veya olağanüstü durumlarda yapılan fazla çalışmada onay aranmaz.
İşçi onayını geri alabilir — çoğu işveren bunu bilmiyor
2017 değişikliğinin getirdiği en önemli yenilik budur: fazla çalışma yapmak istemeyen işçi, verdiği onayı otuz gün önceden işverene yazılı bildirimde bulunmak kaydıyla geri alabilir.
Bunun pratik sonuçları şunlardır:
- Onayını usulüne uygun geri alan işçiye fazla çalışma yaptırılamaz.
- Geri alma bildirimine rağmen mesaiye zorlanması, işçi bakımından haklı fesih iddiasına dayanak oluşturabilir.
- Otuz günlük süre içinde mevcut onay geçerliliğini korur; işveren bu süreyi planlama için kullanabilir.
- Geri alma bildiriminin tarihli ve yazılı olması gerekir; sözlü beyan bu sonucu doğurmaz.
İnsan kaynakları biriminin bu bildirimleri kayda geçiren bir akışı yoksa, bildirim “ulaşmadı” sayılır ve sonradan ispat sorunu yaşanır.
Sınırlar ve oranlar
| Konu | Kural | Dikkat |
|---|---|---|
| Fazla çalışma | Haftalık 45 saati aşan çalışma. Saat ücreti %50 zamlı ödenir. | Haftalık toplam esas alınır, günlük değil |
| Fazla sürelerle çalışma | Sözleşmedeki süreyi aşan ancak 45 saati aşmayan çalışma. %25 zamlı ödenir. | 45 saatin altında sözleşme yapan işyerlerinde sık karşılaşılır |
| Yıllık üst sınır | 270 saat | Sınır işyerine değil işçinin şahsına bağlıdır. İşçi bölüm değiştirse de hesap kişi başına tutulur. |
| Süre hesabı | Yarım saatten az süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler bir saat sayılır | Puantaj sisteminin bu yuvarlamayı yapması gerekir |
| Serbest zaman | İşçi isterse zamlı ücret yerine: fazla çalışmanın her saati için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışmanın her saati için 1 saat 15 dakika | Serbest zaman altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücretten kesinti yapılmadan kullandırılır |
270 saatin aşılması hâlinde yapılan çalışmanın ücreti yine ödenir; sınırın aşılmış olması ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Aşım ayrıca idari yaptırım riski doğurur.
Fazla çalışma yaptırılamayacak işçiler
Onay alınmış olsa dahi aşağıdaki işçilere fazla çalışma yaptırılamaz:
- 18 yaşını doldurmamış işçiler
- Sağlıklarının elvermediği, işyeri hekimi veya ilgili hekim raporuyla belgelenen işçiler
- Gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçiler
- Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler bakımından özel sınırlamalar bulunur
Bu gruplara yaptırılan fazla çalışma, onay bulunsa bile hukuka aykırıdır.
Davalar burada kaybediliyor: kayıt ve ispat
İşveren, fazla çalışılan saatleri gösteren bir belge düzenlemek, bu belgenin işçi tarafından imzalı bir nüshasını özlük dosyasında saklamak ve fazla çalışma ücretlerini bordroda ve ücret hesap pusulasında ayrıca göstermek zorundadır.
Uygulamada en sık görülen tablo şudur: mesai gerçekten yaptırılmış ve ödenmiştir, ancak bordroda ayrı kalem olarak gösterilmemiş, imzalı kayıt tutulmamıştır. Dava açıldığında işveren ödediğini ispatlayamaz ve aynı mesaiyi ikinci kez ödemek durumunda kalır.
Bordroda fazla mesai tahakkuku görünüyor ve bordro işçi tarafından imzalanmışsa, o döneme ilişkin talepler bakımından işverenin durumu belirgin biçimde güçlenir.
Kendi sürecinizi sınayın
- Fazla çalışma onayı yazılı mı alınıyor ve özlük dosyasında saklanıyor mu?
- Çalışma saatleri, işçinin imzasını taşıyan bir kayda bağlanıyor mu?
- Fazla mesai ücreti bordroda ayrı kalem olarak gösteriliyor mu?
- Yıllık 270 saat kişi bazında takip ediliyor mu?
- Serbest zaman talebi gelirse altı ay içinde kullandırılıyor mu?
- Onay geri alma bildirimleri için kayıtlı bir akış var mı?
- Fazla çalışma yasağı kapsamındaki işçiler sistemde işaretli mi?
Bu sorulara belge göstererek “evet” diyemiyorsanız, ödediğiniz mesaileri dahi ispat edemeyebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı hazırlanmış olup somut bir uyuşmazlıkta mutlaka bir avukata danışılması önerilir.
İşveren ve İnsan Kaynakları Danışmanlığı
Fazla mesai davaları kuralı bilmemekten değil, kaydı tutmamaktan kaybedilmektedir. Büromuz, şirketlerin insan kaynakları birimleriyle tekil dosyalar üzerinden değil süreç düzeyinde çalışmaktadır.
Bu kapsamda yürütülen başlıca çalışmalar:
- Çalışma süresi, puantaj ve bordro kayıt düzeninin ispat gücü bakımından denetimi
- Fazla çalışma onayı, serbest zaman ve geri alma bildirimlerine ilişkin akış kurulması
- İş sözleşmesi, rekabet yasağı, gizlilik ve ibraname metinlerinin hazırlanması ve güncellenmesi
- Fesih sürecinin denetimi: tutanak, savunma istemi ve fesih bildirimi metinleri
- İşçilik alacağı ve işe iade dosyalarında savunma stratejisinin kurulması
- Arabuluculuk süreçlerinde şirketin temsili
Çalışma, tek seferlik bir süreç denetimi şeklinde veya sürekli hukuki danışmanlık sözleşmesi kapsamında yürütülebilir. Kapsam, şirketin çalışan sayısına ve mevcut düzenine göre belirlenir.
Görüşme ve teklif talepleriniz için:
info@hancizadehukuk.com
0 (532) 502 11 10
Hancızade Hukuk Bürosu · Merkez Mahallesi, Akar Caddesi, No: 3, Kat: 10, iTower Plaza, Şişli / İstanbul
